Kapalı otopark havalandırmasında iki yol var: kanallı sistem ve jet fanlı sistem. Kanallı sistemde hava kanallarla toplanıp atılır; kanal maliyeti yüksektir ve tavan yüksekliğini yer.
Jet fanlı sistemde ise tavana asılan fanlar havayı iterek egzoz noktasına doğru süpürür. Kanal ortadan kalkar, tavan yüksekliği korunur, yerleşim esnekleşir. Türkiye'de yeni otoparkların büyük kısmı bu yöntemle çözülüyor.
Belirleyici değer itme kuvveti
Jet fanda debi tek başına bir anlam taşımaz. Asıl değer itme kuvvetidir ve newton (N) cinsinden verilir. Tasarım, hacmi süpürmek için gereken toplam itme kuvvetinin hesaplanması ve bunun fanlara dağıtılmasıyla yapılır.
Fan sayısı ve yerleşimi bu hesaptan çıkar. "Her 15 metreye bir fan" gibi genellemeler otoparkın geometrisini, kiriş düzenini ve rampa konumunu hesaba katmaz; ölü bölge üretir.
Tek yönlü mü çift yönlü mü
Tek yönlü jet fan havayı tek istikamette iter. Çift yönlü (reversible) modeller her iki yönde çalışabilir.
Çift yönlü seçim, yangın senaryosunda duman tahliye yönünün değişebildiği otoparklarda gereklidir. Yangının hangi bölgede çıktığına göre dumanın farklı çıkışa yönlendirilmesi isteniyorsa, tek yönlü fanlarla bunu yapamazsınız. Senaryo birden fazla tahliye yönü öngörüyorsa karar zorunludur, tercih değil.
Sıcaklık sınıfı
Otopark jet fanları iki iş yapar: günlük havalandırma ve yangında duman tahliyesi. İkinci görev sertifika gerektirir.
- F300: 300 °C'de 120 dakika çalışma garantisi
- F400: 400 °C'de 120 dakika çalışma garantisi
Hangi sınıfın gerekeceğini yangın senaryosu ve ilgili yönetmelik belirler. Bu bir konfor tercihi değil, uygunluk konusudur; sertifikasız fanla yapılan sistem kabul görmez.
Yerleşimde dikkat edilecekler
Jet fanlar hava akışının kesintiye uğramayacağı şekilde yerleştirilir. Akışı bölen engeller:
- Derin kirişler
- Rampa girişleri ve kot farkları
- Sık kolon dizilimi
- Asma tavanlı teknik hacimler
Bu engeller dikkate alınmadan yapılan yerleşim ölü bölgeler üretir ve o bölgelerde karbonmonoksit birikir. CO sensörleriyle kademeli çalıştırma standart uygulamadır: normal şartlarda fanların bir kısmı çalışır, CO seviyesi yükseldikçe kademe artar. Hem konfor hem enerji açısından doğru çözümdür.
İşletme
Jet fanlar tavanda ve gözden uzaktadır; bu, bakımın unutulmasına yol açar. Yangın anında çalışması beklenen bir ekipmanın periyodik test edilmesi gerekir. Yıllık fonksiyon testi ve CO sensörü kalibrasyonu, sistemin gerçekten çalıştığından emin olmanın tek yoludur.